start  ׀   historia miasta  ׀   zabytki   ׀  szlaki zabytków  ׀   zabytki 3D  ׀   kontakt

Stara Chałupa

teren naprzeciwko budynku przy ul. 11 Listopada 5

 

Pierwotnie na Górnym Śląsku zabudowania wiejskie wznoszono z drewna. Od połowy XIX wieku jako budulca zaczęto używać także kamienia (w okolicy Bykowiny był to łatwo dostępny piaskowiec), a dopiero w końcu XIX w. upowszechniła się cegła. Do dziś w Bykowinie istnieje kilka zabudowań o kamiennej konstrukcji (m.in. przy ulicy Krętej), ale spośród chałup drewnianych ocalała tylko jedna.
Budynek, o którym mowa, pierwotnie stał w Bykowinie przy ulicy 11 listopada naprzeciw kamienicy o numerze 5. Został wzniesiony w połowie XIX wieku z drewna na planie prostokąta o wymiarach 11,5 m x 7,2 m. Ostatnimi właścicielami domu była rodzina Szekiel. W 1987 roku omawiana chałupa została rozebrana i przekazana do Górnośląskiego Parku Etnograficznego w Chorzowie. Przez dwie dekady spoczywała w magazynach aż znalazły się środki na jej rekonstrukcję. Od 2007 roku można ją zwiedzać w chorzowskim skansenie, gdzie stoi obok zagrody z Panewnik.
Architektonicznie chałupa nie odbiega od innych stawianych w tym czasie na Górnym Śląsku. Posiada zwartą bryłę o konstrukcji zrębowej i charakterystyczny dla regionu układ tzw. dwojaka. Oś centralną stanowi sień, z której wchodzi się do położonych po obu stronach izb. W sieni stał kamienny piec, połączony przewodem kominowym z piecem kuchennym. Wzdłuż tylnej ściany znajdowały się pomieszczenia gospodarcze, gdzie składowano żywność i cenne przedmioty. Dachy na Górnym Śląsku zwykle były dwuspadowe, kryte słomą bądź trzciną. Dach bykowińskiej chałupy jest półszczytowy. Pierwotnie pokryty był gontem, a przed rozbiórką papą. Wysokość do kalenicy dachu wynosi ponad 6 metrów. Przed przeniesieniem do skansenu drewniane ściany były pobielone, co wyraźnie widać na archiwalnych zdjęciach. Niewielkie okna miały trzymać ciepło w środku.
Chałupę można zwiedzać w Górnośląskim Parku Etnograficznym w Chorzowie przy ul. Parkowej 25.
 

 

zdjęcie przedstawia chałupę w miejscu jej powstania przy ul. 11 Listopada

 

 

zdjęcie przedstawia obecny wygląd obiektu w skansenie

 

The cottage

 

Altes Hütte

Originally, village houses in Upper Silesia were built of wood. Stone (and in the area of Bykowina the easily accessible sandstone) started to be used as building material in the middle of the 19th century, and it was only towards the end of the 19th century that brick became widely used. Several stone houses have survived in Bykowina until our times (one of them can be found in ul. Kręta) but there is only one wooden cottage that still stands.
The cottage was originally located in Bykowina in ul. 11 Listopada, opposite the tenement house number 5. It was built of wood on a square plan in the middle of the 19th century. The dimensions of the basis are 11.5 m x 7.2m. The last owners of the house were the Szekiel family. In 1987, the cottage was dismantled and moved to Górnośląski Park Etnograficzny (The Upper Silesian Etnographical Park) in Chorzów. It waited in the warehouse for two decades until money for its reconstruction was found. Since 2007 it can be visited in Chorzów’s heritage park, where it stands next to the farm-house from Panewniki.
In terms of architecture, the cottage is typical of Upper Silesia. It is a compact framework building with a characteristic so-called "double” layout. The main axis is the hall, from which you enter to two rooms situated on either side. In the hall there was a stone oven, connected by a chimney with the kitchen stove. Utility rooms for storing food and valuable objects were situated along the back wall. Cottages in Upper Silesia usually had thatched gable roofs. The roof of the cottage from Bykowina is half-hipped. It was originally a shingle roof, then covered with roofing paper before it was disassembled. Its height in the crest is over 6 metres. Before it was moved to the heritage park, the walls of the cottage were whitewashed, which can clearly be seen in archival photos. Its windows were small to keep the warmth inside.
The cottage can be visited in Górnośląski Park Etnograficzny (The Upper Silesian Etnographical Park) in Chorzów, ul. Parkowa 25.

Ursprünglich wurden Landhäuser in Oberschlesien aus Holz gebaut. Seit der Mitte des 19. Jahrhunderts benutzte man als Baumaterial auch Stein (rund um Bykowina war es leicht vorhandener Sandstein), und erst im späten 19. Jahrhundert verbreitete sich Backstein. Bis zum heutigen Tag gibt es in Bykowina mehrere Steingebäude (u.a. an der Kręta-Straße), aber von den Holzhäusern hat nur eines überlebt.
Das fragliche Gebäude stand ursprünglich in der 11. November-Straße in Bykowina gegenüber des Hauses mit der Nummer 5. Es wurde in der Mitte des 19 Jahrhunderts aus Holz errichtet und hat einen rechteckigen Grundriss mit den Abmessungen 11,5 m x 7,2 m. Der letzte Besitzer des Hauses war die Familie Szekiel. Im Jahre 1987 wurde die Hütte demontiert und an Oberschlesisches Museum für Völkerkunde (Górnośląski Park Etnograficzny) in Chorzów übergeben. Zwei Dekaden lang wurde sie gelagert, bis die Mittel für den Wiederaufbau gefunden wurden. Seit 2007 kann man sie im Freilichtmuseum in Chorzów sehen, wo sie neben einem Bauernhof aus Panewniki steht.
Architektonisch ist die Hütte nicht sehr unterscheidlich von anderen zu dieser Zeit in Oberschlesien gebauten Holzhütten. Das Fachwerkhaus hat einen kompakten Körper sowie ein für das regionale System typisches so gen. „dwojak“. Die Mittelachse der Hütte ist eine Diele, von der aus man auf beiden Seiten in Kammern eintreten konnte. In der Diele stand ein Steinofen, der über eine Kaminleitung mit dem Küchenofen verbunden war. An der Rückwand befanden sich Wirtschaftsräume, in denen Lebensmittel und andere Wertsachen gelagert wurden. Die Dächer in Oberschlesien waren in der Regel mit Stroh oder Schilf bedeckte Satteldächer. Das Hüttendach hat eine Fußwalmdachform. Ursprünglich wurde es mit Schindeln und vor dem Abbruch mit Dachpappe bedeckt. Der Dachfirst ist mehr als 6 Meter hoch. Vor seiner Velegung in das Museum für Völkerkunde waren die Holzwände getüncht, was man deutlich auf Archivmaterial sehen kann. Die kleinen Fenster sollten die Wärme im Innenraum halten.
Die Hütte können Sie im Oberschlesischen Völkerkundepark (Górnośląski Park Etnograficzny) in der Stadt Chorzów an der Parkowa-Straße 25 sehen.

   
 

start  ׀   historia miasta  ׀   zabytki   ׀  szlaki zabytków  ׀   zabytki 3D  ׀   kontakt

 

www.rudaslaska.pl

WAŻNE: UŻYTKOWANIE WITRYNY OZNACZA ZGODĘ NA WYKORZYSTYWANIE PLIKÓW COOKIE. SZCZEGÓŁOWE INFORMACJE W POLITYCE PRYWATNOŚCI