Ta strona używa plików cookies.
Polityka Cookies    Jak wyłączyć cookies?    Bezpieczeństwo w sieci AKCEPTUJĘ

 

 

 

 

 

Wirtualna Ruda

 

 

start

historia

zabytki

szlaki

wirtualne spacery

 kontakt


 

Zespół zabudowy szybu "Franciszek"

ul. Szyb Bartosza 8-12

 

Zespół zabudowań dawnego szybu „Franciszek”, z końca XIX wieku, który obejmuje następujące obiekty: budynek straży pożarnej i stację ratownictwa, budynek administracyjny, rozdzielnię, budynek dawnej stajni, budynek kuźni, maszynownię szybu „Franciszek”, kotłownię i komin, nadszybie szybu „Franciszek” oraz wieżę wyciągową.

 

 

 

Complex of buildings of the „Franciszek”
coal mine shaft

 

Der Gebäudekomplex des „Franz” Schachtes

 

The complex of buildings of the former „Franciszek” shaft, dating from the end of the 19th century, which includes the following structures: the fire brigade building and the rescue station (8), the administration building (7), the switchyard (6), the former stable building (9), the smithy building (4), the engine room of „Franciszek” shaft (1), the boiler room and the chimney (3), the shaft upper level and the hoisting tower (2).

 

Der Gebäudekomplex des ehemaligen Schachtes „Franz” aus dem Ende des 19. Jahrhunderts, zu dem folgende Bauwerke gehören: das Feuerwehrgebäude und die Rettungsstation (8), das Verwaltungsgebäude (7), das Schaltanlagengebäude (6), das ehemalige Stallgebäude (9), das Schmiedegebäude (4), der Maschinenraum des Schachtes „Franz” (1), der Kesselraum und der Schornstein (3), der Schachtüberbau von „Franz” und der Förderturm (2).

   
 

 
 

Zabudowania szybu „Franciszek” stanowiły część pierwszej i jednocześnie jednej z największych kopalń na terenie Rudy – kopalni „Brandenburg”. To najprawdopodobniej najstarsza kopalnia na Górnym Śląsku – o ten tytuł rywalizuje jedynie z kopalnią „Emanuelssegen” (Murcki). Pierwsze wzmianki o rudzkim zakładzie pochodzą jeszcze z 1752 roku, formalne nadanie nastąpiło zaś w roku 1770. Początkowo kopalnia należała do barona von Stechow, by w roku 1798 przejść na własność rodziny Ballestremów. Ród Ballestremów stał się wkrótce potentatem przemysłowym na Górnym Śląsku, inwestując w różne gałęzie przemysłu i tworząc jeden z bardziej rozbudowanych koncernów industrialnych. Równocześnie z rozwojem infrastruktury przemysłowej, rozwijało się budownictwo mieszkaniowe - na terenach bliskich zakładom budowano osiedla robotnicze i domy dla pracowników wyższego szczebla (między innymi przy obecnej ulicy Kościelnej i Staszica, ulicy Ballestremów, wzdłuż ulicy Szczęść Boże, w ramach kolonii Carl Emanuel przy ulicy Raciborskiej i Wolności, a także w Rudzkiej Kuźnicy).

Zabudowania szybu „Franciszek” zostały potraktowane z niezwykłą dbałością o detal i indywidualny wyraz architektoniczny. Na ich tle wyróżnia się szczególnie budynek remizy strażackiej, któremu nadano cechy zamkowej wieży i wyposażono w liczne ornamenty. Dzięki oryginalnym rozwiązaniom architektonicznym obiekt ten jest jedną z najciekawszych budowli poprzemysłowych znajdujących się na terenie Górnego Śląska.

To miejsce to również niezwykły łącznik dla wielu aspektów niematerialnego dziedzictwa kulturowego – w dawnym budynku cechowni szybu „Franciszek” próby orkiestry dętej prowadził sławny dyrygent - Augustyn Kozioł, a zajęcia plastyczne organizował Piotr Latoska, znany rudzki rzeźbiarz. Na północny wschód za zabudowaniami zakładowymi znajdował się rudzki kamieniołom tzw. Steinbruch, z którego materiał posłużył do wzniesienia dziesiątek okolicznych budynków.

 
 

 

UWAGA KONKURS

 

W związku z ogłoszeniem konkursu Fundacji Most The Most (https://mostthemost.pl/), w ramach którego jeden historyczny obiekt w województwie śląskim otrzyma dofinansowanie na prace renowacyjne i adaptację do nowych funkcji w wysokości 1 000 000 zł proponujemy zgłaszanie do konkursu naszej rudzkiej industrialnej perły – zabudowań szybu Franciszek. Obiekt spełnia wszystkie warunki, jakie wymagane są do uczestnictwa w konkursie, jedyne czego brak to ogromnej ilości zgłoszeń, dzięki którym uzyska dofinansowanie, wypięknieje i będzie służył mieszkańcom. Głosowanie odbywa się za pośrednictwem formularza dostępnego pod tym adresem - https://www.webankieta.pl/ankieta/676976/formularz-zgloszeniowy-i-konkursu-nasz-zabytek.html

 

Aby ułatwić wypełnianie formularza załączamy poniżej podstawowe informacje na temat szybu Franciszek oraz przykładowe odpowiedzi na pytania i zdjęcia. Można z nich skorzystać, można napisać coś od siebie, ważne by głosować, w konkursie liczy się bowiem ilość zgłoszeń przesłana na dany zabytek. Zatem po rudzku – fedrujemy!

 

 

Informacje do wniosku:

 

Województwo: Śląskie

Powiat: Ruda Śląska

Gmina: Ruda Śląska

 

Miejscowość: Ruda Śląska

Ulica: Szyb Bartosza (Konopnickiej)

Numer: 1

Kod pocztowy: 41-700

 

Nazwa zabytku: Zespół zabudowań dawnego szybu Franciszek

Czy zabytek jest własnością publiczną: tak

Kto jest właścicielem zgłaszanego przez Ciebie zabytku: Miasto Ruda Śląska

 

Napisz, dlaczego akurat ten zabytek zgłaszasz

 

Szyb Franciszek to jeden z najpiękniejszych i najstarszych zabytków przemysłowych na terenie miasta Ruda Śląska, będącego kolebką górniczych tradycji. Obiekt ten posiada wyróżniające cechy artystyczne - piękne detale architektury, czytelny układ założenia, zachowaną oryginalną tkankę budowlaną. To materialna pamiątka historii rozwoju przemysłu górniczego oraz związanej z nim kultury robotniczej i jednocześnie pozostałość po pierwszej kopalni węgla kamiennego na tym terenie - kopalni Brandenburg.

Obiekt ten znajduje się w ścisłym centrum dzielnicy, nieopodal dworca kolejowego i autobusowych przystanków, jest więc dostępny dla szerokiego grona osób i mógłby dzięki swojej centralnej lokalizacji doskonale pełnić funkcje społeczne. 

Znaczenie Szybu Franciszek zostało dostrzeżone już w latach 80-tych XX wieku, kiedy obiekt ten został wpisany do rejestru zabytków województwa śląskiego. To sytuacja bez precedensu - ówczesna epoka była dość słabo wyczulona na wartości dziedzictwa przemysłowego, toteż objęcie zabudowań szybu Franciszek tak poważną formą ochrony należy odczytywać jako wyraz świadomości jego unikatowych wartości historycznych, artystycznych i naukowych. Obecnie obiekt nie jest zagospodarowany, podjęcie działań mających na celu przywrócenie go do użytkowania pozwoli na ocalenie tego wyjątkowego zabytku dla przyszłych pokoleń.

 

Czy masz pomysł, w jaki sposób zabytek mógłby zostać wykorzystany w przyszłości? Jak może służyć Tobie i Twojej społeczności? Jakie nowe funkcje mógłby pełnić?

 

Żywe muzeum prezentujące niematerialne dziedzictwo robotniczego Górnego Śląska. Centrum edukacji regionalnej, spotkań lokalnej społeczności oraz wsparcie dla obszaru objętego Gminnym Programem Rewitalizacji

 

Jeśli chcesz dodać inne materiały dotyczące zabytku – wideo, stronę WWW, profil w mediach społecznościowych – podaj poniżej linki.

 

https://www.wirtualnaruda.pl/GEZ/0079.pdf - karta adresowa zabytku

https://www.wirtualnaruda.pl/BK/0079-BK.pdf - karta ewidencyjna zabytku

https://wirtualnaruda.pl/spacerownik/12_Industrial.pdf - fragment Spacerownika po Rudzie Śląskiej opisujący m.in. historię Szybu Franciszek

 

 

 

 

Dodatkowe informacje dla tego obiektu:

karta adresowa  ׀  decyzja o wpisie do rejestru  ׀  biała karta obiektu

 

 

 


Projekty dofinansowane ze środków zewnętrznych